Bu Qanun Azərbaycan Respublikasında kütləvi infxormasiyanın aõtarılması, əldə edilməsi, hazırlanması, ötürülməsi, istehsalı və yayımının ümumi qaydalarını, habelə mətbuatın, infxormasiya agentliklərinin, televiziya və radio təşkilatlarının vətəndaşların tam, doğru-dürüst və operativ infxormasiya almaq hüququnun həyata keçirilməsinə yönəldilmiş fxəaliyyətinin təşkilati, hüquqi və iqtisadi əsaslarını müəyyən edir.
I fəsil. Ümumi müddəalar
Maddə 1. Kütləvi informasiya azadlığı
Azərbaycan Respublikasında kütləvi informasiya azaddır.
Kütləvi informasiya azadlığı vətəndaşların qanuni yolla informasiya aõtarmaq, əldə etmək, hazırlamaq, ötürmək, istehsal etmək və yaymaq hüququna dövlət tərəfxindən tə`minat verilməsinə əsaslanır.
Kütləvi informasiya vasitələrinin tə`sis olunması, onlara sahiblik, onlardan istifxadə, onların idarə olunması, kütləvi informasiyanın aõtarılması, əldə edilməsi, hazırlanması, ötürülməsi, istehsalı və yayımı Azərbaycan Respublikasının kütləvi informasiya vasitələri haqqında qanunvericiliyində nəzərdə tutulan hallardan başqa, məhdudlaşdırıla bilməz.
Maddə 2. Bu Qanunun tətbiq sahəsi
Bu Qanun Azərbaycan Respublikasının ərazisində tə`sis olunmuş bütün kütləvi informasiya vasitələrinə, həmçinin onun hüdudlarından kənarda yaradılan kütləvi informasiya vasitələri məhsullarının yalnız Azərbaycan Respublikasının ərazisində yayılan hissəsinə şamil edilir.
Maddə 3. Əsas anlayışlar
Bu Qanunda istifxadə olunan anlayışlar aşağıdakı mə`naları ifxadə edir:
* kütləvi informasiya-aõtarılması, əldə olunması, hazırlanması, ötürülməsi, istehsalı və yayımı Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə məhdudlaşdırılmayan, ümumi istifxadə üçün nəzərdə tutulmuş mətbu, audio, audiovizual õəbər və digər mə`lumatlar;
* kütləvi informasiya vasitələri-dövri mətbu nəşrlər, teleradio proqramları, kinoõronika proqramları və digər yayım fxormaları;
* teleradio və kinoõronika proqramları-daimi adı, cari nömrəsi olan və ildə azı bir dəfxə efxirə buraõılan audio, audiovizual õəbər və materialların (verilişlərin) məcmusu;
* dövri mətbu nəşrlər-Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun şəkildə dövlət qeydiyyatına alınmış, çap prosesinin və ya hər hansı surətçıõaran teõnika vasitəsilə hazırlanmış, birdəfxəlik tiracı 100 nüsõədən çoõ, daimi adı və cari nömrəsi olan, ayda azı bir dəfxə çıõan qəzetlər və ildə azı iki dəfxə çap olunan curnal, toplu, bülleten və başqa dövri nəşrlər;
* kütləvi informasiya vasitəsinin məhsulu-mətbu nəşrin bir nömrəsinin tiracı, yaõud onun bir hissəsi, teleradio, kinoõronika proqramlarının ayrıca buraõılışı, proqramın audio və ya videoyazısının tiracı,
* kütləvi informasiya vasitəsi məhsulunun yayılması-dövri mətbu nəşrlərin, teleradio proqramlarının, audio və ya videoyazıların satılması və ya paylanması, teleradio proqramlarının yayımı, kinoõronika proqramlarının nümayişi;
* iõtisaslaşmış kütləvi informasiya vasitələri-istehsalı (yayımı) üçün bu Qanunla õüsusi qaydalar müəyyən edilmiş kütləvi informasiya vasitələri;
* kütləvi informasiya vasitəsinin redaksiyası-kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalını və yayımını həyata keçirən təşkilat, müəssisə, idarə və ya vətəndaş, yaõud vətəndaşlar birliyi;
* məs`ul redaktor-mətbu nəşrə rəhbərlik edən baş redaktor (redaktor), yaõud onu əvəz edən şəõs; teleradio təşkilatında verilişlərin (proqramların) yayımına icazə verən şəõs;
* naşir-mətbu nəşrin məhsulunun istehsalını maddi-teõniki cəhətdən tə`min edən nəşriyyat, digər müəssisə (sahibkar), naşirə bərabər tutulan və əsas gəlir mənbəyi bu fxəaliyyət növü olmayan fxiziki və ya hüquqi şəõs;
* yayıcı-redaksiya və ya naşirlə müqavilə bağlamaqla, yaõud digər qanuni əsaslarla kütləvi informasiya vasitəsi məhsullarının yayılmasını həyata keçirən fxiziki və ya hüquqi şəõs;
* pornoqrafxik materiallar-əsas məzmunu seksual münasibətlərin anatomik və fxizioloci cəhətlərinin kobud və ləyaqətsiz təsviri olan bədii, fxoto, rəsm əsərləri, informasiyalar və digər materiallar.
Maddə 4. Kütləvi informasiya vasitələrinin istehsalı və yayımının əsas prinsipləri
Kütləvi informasiya vasitələrinin redaksiyaları öz fxəaliyyətlərində obyektivliyə, informasiyanın şəraitə uyğun mükəmməlliyinə, peşəkarlığa, hər kəsin doğru-dürüst informasiya almaq, fxikir və söz azadlığı hüququna, vətəndaşların şəõsi həyatına hörmətə, peşə etikasına əməl edilməsinə, pornoqrafxik materialların istehsalı və yayımının yolverilməzliyinə əsaslanmalıdır.
Maddə 5. Kütləvi informasiya vasitələri haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi
Kütləvi informasiya vasitələri haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasından, bu Qanundan "Mə`lumat azadlığı haqqında", "Vətəndaşların müraciətlərinə baõılma qaydası haqqında", "Sahibkarlıq fxəaliyyəti haqqında", "Kiçik sahibkarlığa dövlət köməyi haqqında", "Rabitə haqqında", "Dövlət sirri haqqında", "Müəllifxlik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında" Azərbaycan Respublikası qanunlarından, habelə digər müvafxiq qanunvericilik aktlarından ibarətdir.
Azərbaycan Respublikasının tərəfxdar çıõdığı dövlətlərarası müqavilələrlə bu Qanun arasında ziddiyyət yaranarsa, həmin beynəlõalq müqavilələr tətbiq edilir.
Maddə 6. Kütləvi informasiya vasitələrinin dili
Azərbaycan Respublikasının ərazisində kütləvi informasiya vasitələri üçün dil məhdudiyyəti qoyulmur.
Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının kütləvi informasiyanın istehsalı və yayımında dövlət dilindən, Azərbaycan Respublikası əhalisinin danışdığı başqa dillərdən, habelə dünyada geniş yayılmış digər dillərdən istifxadə etmək hüququ qanunvericiliyə müvafxiq surətdə tə`min edilir.
II fxəsil. Kütləvi informasiya azadlığının əsasları
Maddə 7. Senzuranın yolverilməzliyi
Kütləvi informasiya vasitələri üzərində dövlət senzurasına, habelə bu məqsədlə õüsusi dövlət orqanlarının və ya vəzifxələrin yaradılmasına və maliyyələşdirilməsinə yol verilmir. Mə`lumatın və ya müsahibənin müəllifxi olduqları hallardan başqa, dövlət orqanlarının, bələdiyyələrin, idarə, müəssisə və təşkilatların, ictimai birliklərin vəzifxəli şəõslərin, habelə siyasi partiyaların kütləvi informasiya vasitələrində yayılan mə`lumat və materialların qabaqcadan onlarla razılaşdırılmasını tələb etmək və ya yayılmasını qadağan etmək hüququ yoõdur.
Maddə 8. Kütləvi informasiya vasitələrinin mə`lumat almaq hüququ
Kütləvi informasiya vasitələri cəmiyyətdəki iqtisadi, siyasi, ictimai və sosial durum haqqında, dövlət orqanlarının, bələdiyyələrin, idarə, müəssisə və təşkilatların, ictimai birliklərin, siyasi partiyaların, vəzifxəli şəõslərin fxəaliyyəti barədə operativ və doğru-dürüst mə`lumatlar almaq hüququna malikdirlər. Bu hüquq Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində göstərilən hallardan başqa, məhdudlaşdırıla bilməz.
Dövlət orqanları, bələdiyyələr, idarə, müəssisə və təşkilatlar, ictimai birliklər, siyasi partiyalar, vəzifxəli şəõslər öz fxəaliyyətləri haqqında mə`lumatı kütləvi informasiya vasitəsinin sorğusu əsasında, habelə mətbuat konfxransları keçirmək yolu ilə, yaõud başqa fxormalarda verirlər.
İnfxormasiya almaq üçün sorğu yazılı və şifxahi ola bilər. Tələb olunan informasiyanı adları çəkilən orqan, təşkilat və ictimai birliklərin rəhbərləri, onların müavinləri, mətbuat õidmətinin işçiləri, yaõud digər səlahiyyətli şəõslər verə bilərlər.
Mə`lumatın əldə edilməsi barədə yazılı sorğuya Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyənləşdirilmiş qaydada və müddətdə baõılır. Qanunda göstərilən müddətdə həmin mə`lumat öz operativliyini itirərsə, sorğuya dərhal, bu mümkün olmadıqda isə 24 saatdan gec olmayaraq cavab verilməlidir.
Kütləvi informasiya vasitəsinin nümayəndəsi mə`lumatı verməkdən imtina edən dövlət orqanlarından, bələdiyyələrdən, idarə, müəssisə və təşkilatlardan, ictimai birliklərdən, siyasi partiyalardan və ya vəzifxəli şəõslərdən Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun şəkildə şikayət etmək hüququna malikdir.
Maddə 9. Antiinhisar tədbirlər
Dövlət kütləvi informasiya vasitələrinin iqtisadi müstəqilliyinə tə`minat verir, kütləvi informasiya vasitələri məhsullarının istehsalı və yayımı sahəsində inhisarçılıq fxəaliyyətinin və haqsız rəqabətin qarşısını almaq üçün Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun tədbirlər görür.
Maddə 10. Kütləvi informasiya azadlığından sui-istifxadənin yolverilməzliyi
Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə qorunan sirləri yaymaq, mövcud konstitusiyalı dövlət quruluşunu zorakılıqla devirmək, dövlətin bütövlüyünə qəsd etmək, müharibəni, zorakılığı və qəddarlığı, milli, irqi, sosial ədavəti, yaõud dözülməzliyi təbliğ etmək, mö`təbər mənbə adı altında vətəndaşların şərəfx və ləyaqətini alçaldan şayiələr, yalan və qərəzli yazılar, pornoqrafxik materiallar çap etdirmək, böhtan atmaq, yaõud digər qanunazidd əməllər törətmək məqsədilə kütləvi informasiya vasitələrindən istifxadə olunmasına yol verilmir.
Bu Qanunun curnalistlər üçün müəyyənləşdirdiyi hüquqlardan sui-istifxadə edərək ictimai əhəmiyyətli mə`lumatları gizlətməyə və ya saõtalaşdırmağa, kənar şəõsin və ya kütləvi informasiya vasitəsi olmayan təşkilatın õeyrinə mə`lumat toplamağa yol verilmir. Yalnız cinsinə, dinə münasibətinə, vəzifxəsinə, cəmiyyətdə tutduğu möqeyə, habelə siyasi e`tiqadına görə vətəndaşı və ya vətəndaşların müəyyən qrupunu hörmətdən salmaq məqsədilə curnalist hüquqlarından istifxadə edib informasiya yaymaq qadağandır.
İnfxormasiya dərc olunarkən onun mə`nası hər hansı vasitə ilə, o cümlədən sərlövhələr, şəkilaltı sözlər vasitəsilə dəyişdirilib təhrifx oluna bilməz. Dərc edilmiş (efxirə getmiş) informasiyalar, şayiələr təsdiq olunmadıqda həmin kütləvi informasiya vasitəsində bu barədə mütləq mə`lumat verilməlidir.
Kütləvi informasiya vasitələrindən vətəndaşların şəõsi həyatına qəsd məqsədilə istifxadə etmək qadağandır.
Maddə 11. İnfxormasiyanın e`lan edilməsinə yol verilməyən õüsusi hallar
Kütləvi informasiya vasitəsi redaksiyanın və ya curnalistin:
1) şəõsin gizli saõlanmaq şərtilə verdiyi mə`lumatı yayılan õəbər və materiallarda açıqlanmasına;
2) adının bildirilməməsi şərtilə mə`lumat vermiş şəõsin kimliyini göstərməsinə;
3) prokurorun və ya müstəntiqin icazəsi olmadan istintaq sirri hesab edilən fxaktları açıqlamasına;
4) cinayət etməkdə təqsirləndirilən yetkinlik yaşına çatmayanların və ya qanuni nümayəndələrinin razılığı olmadan onların şəõsiyyəti barədə hər hansı mə`lumatı yaymasına yol verilmir.
Bu maddənin 3-cü bəndinin tələbləri curnalistin müstəqil təhqiqat aparmaq hüququnu məhdudlaşdırmır.
Maddə 12. Müəllifxlik hüququ və əlaqəli hüquqların obyektlərindən və oõucu məktublarından istifxadə edilməsi
Müəllifxlik hüququ və əlaqəli hüquqların obyektlərindən kütləvi informasiya vasitələrinin istifxadəsinə "Müəllifxlik hüququ və əlaqəli hüquqlar haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinə əməl etməklə yol verilir.
Oõucu (dinləyici, tamaşaçı) məktubları dərc edilərkən (efxirə verilərkən) onların məzmununu təhrifx etməyən iõtisara və redaktəyə yol verilir. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallardan başqa redaksiya oõucu (dinləyici, tamaşaçı) məktublarına cavab verməyə məcbur deyildir.
Qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallardan başqa kütləvi informasiya vasitəsinin redaksiyası imtina etdiyi materialı dərc etməyə (efxirə verməyə) məcbur edilə bilməz.
Maddə 13. Reklamın yayılması
Kütləvi informasiya vasitələrində reklam "Reklam haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq hazırlanır və yayılır.
Reklam õarakterli mə`lumat və materiallar üzrə iõtisaslaşmayan mətbu nəşrlərdə reklam bir nömrənin ümumi həcminin 40 fxaizindən, teleradio Proqramlarda (verilişlərdə) isə ümumi yayımın 25 fxaizindən çoõ olmamalıdır.
III fxəsil. Kütləvi informasiya vasitələrinin təşkilinin hüquqi əsasları
Maddə 14. Kütləvi informasiya vasitəsinin tə`sis edilməsi
Kütləvi informasiya vasitələrini dövlət orqanları, bələdiyyələr, siyasi partiyalar (yalnız mətbu nəşrlər üçün), ictimai birliklər, idarə, müəssisə və təşkilatlar, Azərbaycan Respublikası ərazisində daimi yaşayan vətəndaşlar təklikdə və ya başqaları ilə birlikdə tə`sis etmək hüququna malikdirlər.
Xarici dövlətlərin hüquqi və fxiziki şəõslərinin Azərbaycan Respublikası ərazisində kütləvi informasiya vasitəsi tə`sis etməsi Azərbaycan Respublikasının bağladığı dövlətlərarası müqavilə ilə tənzimlənir (õarici dövlətin hüquqi şəõsi dedikdə, hüquqi şəõsin nizamnamə kapitalının və ya səhmlərinin 30 fxaizindən çoõunun õarici dövlətlərin hüquqi şəõslərinə və ya vətəndaşlarına məõsus olduqda və ya tə`sisçilərinin 1/3 hissəsindən çoõunun õarici dövlətin hüquqi şəõsi və ya vətəndaşı olan hüquqi şəõslər başa düşülür).
Bu maddənin ikinci hissəsində və bu Qanunun 21-ci maddəsində göstərilən, habelə Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulan digər hallardan başqa õarici ölkələrin dövlət orqanlarının, hüquqi və fxiziki şəõslərinin kütləvi informasiya vasitələrini maliyyələşdirməsinə yol verilmir.
Həmçinin:
* məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü ilə azadlıqdan məhrum etmə yerlərində cəza çəkən, habelə fxəaliyyət qabiliyyətsizliyi məhkəmə tərəfxindən təsdiq edilən şəõslər;
* dövlət qeydiyyatından keçməyən, yaõud fxəaliyyəti qanunla qadağan olunan ictimai birliklər və siyasi partiyalar kütləvi informasiya vasitəsi tə`sis edə bilməzlər.
Maddə 15. İõtisaslaşmış kütləvi informasiya vasitələri
Cəmiyyətin müəyyən sahələrini daha ətrafxlı işıqlandırmaq üçün, habelə kommersiya məqsədilə iõtisaslaşmış kütləvi informasiya vasitələri yaradıla bilər. Bu zaman buraõılışdakı mətn və fxotoların həcminin ən azı 50 fxaizi kütləvi informasiya vasitəsinin yaradılmasına səbəb olmuş məqsədə həsr olunmalıdır.
İõtisaslaşmış kütləvi informasiya vasitələri: reklam, uşaq və gənclər, informasiya, biznes, sosial, teõniki, ədəbi-bədii, idman, sahə (elm, təhsil, incəsənət, təsərrüfxat və s.) və digər yönümlü ola bilər.
Maddə 16. İnfxormasiya agentliyi
Kütləvi informasiya vasitəsi redaksiyasının, naşirin, yayıcının bu Qanunla müəyyənləşdirilən statusu və hüquqi vəziyyəti informasiya agentliklərinə də şamil edilir.
İnfxormasiya agentliklərinin õəbər və materialları digər kütləvi informasiya agentliklərində yayılarkən mütləq həmin informasiya agentliyinə istinad edilməlidir.
Maddə 17. Tə`sisçinin statusu
Tə`sisçi (həmtə`sisçi) kütləvi informasiya vasitəsi redaksiyasının nizamnaməsini təsdiq edir, redaksiya ilə (redaktorla, baş redaktorla) müqavilə bağlayır, kütləvi informasiya vasitəsinin istehsal və yayım istiqamətlərini müəyyənləşdirir, onun maliyyə, avadanlıq və teõniki təchizat məsələlərini həll edir.
Tə`sisçi kütləvi informasiya vasitəsində çıõış etmək, bəyanat vermək, digər rəsmi mə`lumatlar dərc etdirmək hüququna malikdir. Tə`sisçinin çıõış və bəyanatının maksimum həcmi redaksiyanın nizamnaməsində, yaõud tə`sisçi ilə baş redaktor (redaktor) arasında bağlanmış müqavilədə müəyyənləşdirilə bilər. Həmin çıõış, bəyanat və rəsmi mə`lumatlarla bağlı şikayət və iddialara görə tə`sisçi özü məs`uliyyət daşıyır.
Tə`sisçi (idarə, müəssisə, təşkilat, dövlət orqanları, bələdiyyələr, siyasi partiyalar, ictimai birliklər) ləğv olunarsa, əgər nizamnamədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, redaksiya kollektivi eyni adlı kütləvi informasiya vasitəsi tə`sis etməkdə üstün hüquqa malikdir.
Tə`sisçi bu Qanunda, nizamnamədə və redaksiya ilə (redaktorla, baş redaktorla) bağlanmış müqavilədə göstərilən hallar istisna olmaqla, kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalına və yayımına müdaõilə etmir.
Kütləvi informasiya vasitəsinin həmtə`sisçiləri birgə tə`sisçi kimi fxəaliyyət göstərirlər.
Maddə 18. Naşirin statusu
Naşir öz hüquqlarını bu Qanun, habelə Azərbaycan Respublikasının müəssisələr və sahibkarlıq fxəaliyyəti haqqında qanunvericiliyi əsasında həyata keçirir və həmin qanunvericiliyə uyğun şəkildə vəzifxələr daşıyır.
Naşir eyni zamanda kütləvi informasiya vasitəsinin tə`sisçisi, redaksiyası, yayıcısı, redaksiya əmlakının mülkiyyətçisi ola bilər.
Maddə 19. Kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalının və yayımının dayandırılması və ya ona õitam verilməsi
Kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalı və yayımı tə`sisçinin və ya məhkəmənin qərarı ilə müvəqqəti dayandırıla, yaõud ona õitam verilə bilər.
Kütləvi informasiya vasitəsi tə`sis olunduqdan sonra bir il ərzində fxəaliyyət göstərmirsə, müvafxiq icra hakimiyyəti orqanı onun istehsalı və yayımına məhkəməyə müraciət etmədən õitam verə bilər. Həmçinin bu Qanunun 43-cü maddəsinə uyğun olaraq müvafxiq icra hakimiyyəti orqanı teleradio təşkilatının fxəaliyyətini müvəqqəti dayandırmaq hüququna malikdir.
Kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalına və yayımına tə`sisçi tərəfxindən õitam verildikdə, eyni adlı kütləvi informasiya vasitəsi tə`sis etməkdə kütləvi informasiya vasitəsinin başçısı, yaõud curnalist kollektivi üstün hüquqa malikdir.
Tə`sisçinin kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalını və yayımını yalnız redaksiya nizamnaməsində, yaõud tə`sisçi ilə redaksiya (redaktor, baş redaktor) arasında bağlanmış müqavilədə nəzərdə tutulan hallarda dayandırmaq və ya ona õitam vermək hüququ var.
Fəaliyyətin müvəqqəti dayandırılmasına səbəb olmuş hallar aradan qaldırıldıqda, kütləvi informasiya vasitəsinin nəşri (efxirə buraõılması) bərpa edilir.
Məhkəmə şikayət ərizəsi ilə əlaqədar apardığı araşdırmadan sonra işin vəziyyətindən asılı olaraq aşağıdakı tədbirlərdən birini və ya bir neçəsini seçə, yaõud kütləvi informasiya vasitəsinin şikayətə səbəb olmuş fxəaliyyətinə bəraət qazandıra bilər:
1) məhkəmə təkzib, düzəliş və ya cavab verilməsi barədə qətnamə çıõarır;
2) kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalını və yayımını iki ayadək müvəqqəti dayandırır;
3) cərimə sanksiyası tətbiq edir;
4) kütləvi informasiya vasitəsinin istehsalına və yayımına õitam verir.
Kütləvi informasiya vasitəsinin şikayətə səbəb olmuş fxəaliyyətinə bəraət qazandırmaq üçün:
a) informasiyanın ictimai maraqları qoruduğu;
b) məhkəmədə aşkar olunan digər səbəblər əsas ola bilər.
Bu maddənin altıncı hissəsinin 1-ci, 2-ci və 4-cü bəndləri tətbiq edilərkən:
1) informasiyanın qərəzli olub-olmadığı, yə`ni bilərəkdən, yaõud səhlənkarlıq üzündən yayımlandığı;
2) məhkəmədə aşkar olunan digər səbəblər əsas ola bilər.
Kütləvi informasiya vasitələrinə bu maddənin altıncı hissəsinin 3-cü bəndi tətbiq olunarkən informasiyanın yayılması nəticəsində fxiziki və ya hüquqi şəõsə dəymiş mə`nəvi, habelə maddi zərər Azərbaycan Respublikası mülki qanunvericiliyinə uyğun olaraq məhkəmə tərəfxindən müəyyənləşdirilir. Lakin, müəyyənləşdirilmiş maddi və mə`nəvi zərərin son həddi kütləvi informasiya vasitəsinin üç aylıq orta maliyyə õərclərindən çoõ ola bilməz.
Müvafxiq icra hakimiyyəti orqanı:
1) dövri mətbu nəşr bu Qanunun 3-cü maddəsinin beşinci abzasının tələblərini yerinə yetirmədikdə;
2) dövlətin bütövlüyünə, ölkənin təhlükəsizliyinə və ictimai asayişə ciddi zərbə vuran çağırışlar və ya informasiyalar, habelə pornoqrafxik materiallar dərc etdikdə (efxirə verdikdə);
3) kütləvi informasiya vasitəsinin õarici ölkənin dövlət orqanı, fxiziki və ya hüquqi şəõsi tərəfxindən qanuna zidd şəkildə maliyyələşdirildiyi müəyyənləşdirildikdə;
4) kütləvi informasiya vasitəsi məhkəmənin qərarı ilə qərəzli yazılara görə il ərzində üç dəfxə məs`uliyyətə cəlb edildikdə, onun istehsalına və yayımına õitam verilməsi barədə məhkəmə qarşısında iddia qaldırır.
Maddə 20. Müqavilə bağlanması qaydası
Kütləvi informasiya vasitəsinin həmtə`sisçiləri arasında bağlanmış müqavilədə onların qarşılıqlı hüquqları, vəzifxələri, məs`uliyyətləri, həmtə`sisçilərin tərkibinin dəyişdirilməsi qaydası, şərtləri və hüquqi nəticələri, yarana biləcək mübahisələrin həlli qaydaları göstərilir.
Tə`sisçi və redaksiya (redaktor, baş redaktor) arasında bağlanmış müqavilədə əmlak və maliyyə münasibətləri, habelə tə`sisçinin və redaksiyanın (redaktorun, baş redaktorun) öhdəlikləri öz əksini tapır.
Həmçinin redaksiya (redaktor, baş redaktor) ilə naşir, tə`sisçi və naşir öz aralarında digər müqavilələr də bağlaya bilərlər.
Maddə 21. Kütləvi informasiya vasitələrinə sponsorluq
Kütləvi informasiya vasitələrinin istehsalı və ya yayımı Azərbaycan Respublikasının hüquqi və fxiziki şəõslərinin sponsorluğu ilə maliyyələşdirilə bilər. Reklamı qadağan edilmiş məhsulların istehsalçılarının və satışını həyata keçirən şəõslərin sponsorluğuna yol verilmir.
Xarici ölkələrin hüquqi və fxiziki şəõsləri kütləvi informasiya vasitələrinə qismən (mətbu nəşrin ayrıca saylarına, yaõud verilişlərə) sponsorluq edə bilərlər.
Sponsorun maliyyə yardımı ilə hazırlanmış dövri mətbu nəşrlərdə bu barədə mə`lumat çap olunmalı, verilişlərdə titrlər və ya diktor mətni vasitəsilə açıq informasiya verilməlidir. Tərəfxlər arasında bağlanmış müqavilədə sponsorun e`lan edilməsinin başqa üsulları da müəyyən edilə bilər.
IV fxəsil. Mətbu nəşrin istehsalının hüquqi əsasları
Maddə 22. Mətbu nəşrin redaksiyası
Redaksiya hüquqi şəõsdir, öz fxəaliyyətini peşə müstəqilliyi və nizamnamə əsasında həyata keçirir.
Redaksiya dövri mətbu nəşrin tə`sisçisi, əmlakının mülkiyyətçisi, naşiri və yayıcısı ola bilər.
Maddə 23. Redaksiyanın nizamnaməsi
Redaksiyanın nizamnaməsi kollektivin azı üçdə iki hissəsinin iştirakı ilə keçirilən yığıncaqda səs çoõluğu ilə qəbul olunur və tə`sisçi tərəfxindən təsdiq edilir.
Nizamnamədə mətbu nəşrin proqram istiqamətləri redaksiyanın fxəaliyyətinin istehsalat, maliyyə və digər şərtləri müəyyən edilir.
Nizamnamədə aşağıdakılar nəzərdə tutulmalıdır: mətbu nəşrin tə`sisçisi (həmtə`sisçisi) barədə mə`lumatlar, nəşrin adı və növü, dövriliyi, idarəetmə orqanları, onların yaradılma qaydası, tə`sisçinin, redaksiyanın, baş redaktorun (redaktorun) qarşılıqlı hüquq və vəzifxələri, curnalist kollektivinin səlahiyyətləri, baş redaktorun (redaktorun), redaksiya hey`ətinin tə`yin olunması (seçilməsi) qaydası, redaksiyanın ünvanı, mətbu nəşrin yenidən təşkili, dayandırılması və ya dövri nəşrin ləğvi, əmlakın və mənfxəətin bölüşdürülməsi qaydaları və sair.
Redaksiyanın nizamnaməsi kütləvi informasiya vasitələri haqqında qanunvericiliyin tələblərinə zidd olmamalıdır.
Redaksiya kollektivi on nəfxərdən az olan mətbu nəşrlərdə nizamnamə tərtib edilməsi məcburi deyildir. Bu halda baş redaktorla (redaktorla) tə`sisçi arasında bağlanmış müqavilə nizamnaməni əvəz edir.
Maddə 24. Baş redaktor (redaktor)
Mətbu nəşrin redaksiyasına baş redaktor (redaktor) rəhbərlik edir. Baş redaktor (redaktor) vəzifxəyə tə`sisçi (həmtə`sisçi) tərəfxindən tə`yin edilir və ya redaksiya nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş qaydada kollektiv tərəfxindən seçilir. Baş redaktorun (redaktorun) vəzifxəyə qoyulması və vəzifxədən azad edilməsi bu Qanuna və əmək qanunvericiliyinin tələblərinə uyğun aparılmalıdır. Baş redaktor (redaktor) aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir:
* Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olmalıdır;
* Azərbaycan Respublikasında daimi yaşamalıdır;
* ali təhsilli olmalıdır.
Maddə 25. Baş redaktorun (redaktorun) səlahiyyətləri
Baş redaktor (redaktor):
* mətbu nəşrin işinə rəhbərlik edir;
* tə`sisçi (həmtə`sisçi), dövlət orqanları, bələdiyyələr, idarə, müəssisə və təşkilatlarla, vəzifxəli şəõslər və vətəndaşlarla münasibətlərdə redaksiyanı təmsil edir;
* məhkəmələrdə redaksiyanın adından iddiaçı və cavabdeh qismində çıõış edir, yaõud bu hüququ tə`yin etdiyi şəõsə verir;
* redaksiyanın adından e`tibarnamələr verir;
* əmək müqaviləsi və digər müqavilələr bağlayır;
* mətbu nəşrin istehsalı ilə əlaqədar son qərar qəbul edir;
* buraõılışın çapına icazə verir, yaõud bu hüququ tə`yin etdiyi şəõsə həvalə edir;
* işçiləri mükafxatlandırır, lazım gələndə intizam tənbehi verir;
* nizamnamədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, işçiləri işə götürür və işdən çıõarır;
* mətbu nəşrdə çap olunan materialları bu Qanunun tələblərinə uyğun hazırlanmasına nəzarət edir;
* redaksiya nizamnaməsi ilə müəyyən edilmiş digər vəzifxələri yerinə yetirir.
Maddə 26. Çap məhsullarının yayılma qaydası
Mətbu nəşrlərin çap məhsulları bilavasitə redaksiya, naşir, yaõud müqavilə əsasında rabitə müəssisələri, başqa təşkilatlar, habelə vətəndaşlar tərəfxindən yayıla bilər.
Mətbu nəşrlərin çap məhsullarının yayılması, bundan ötrü haqq alınırsa, kommersiya sayılır. Qeyri-kommersiya qaydasında yayılmaq üçün nəzərdə tutulmuş məhsulun üzərində "Pulsuz" qeydi olur və belə məhsul kommersiya yolu ilə yayılma predmeti hesab edilmir.
Bu Qanunun 27-ci maddəsində nəzərdə tutulan hallardan başqa, məhkəmənin qərarı yoõdursa, kütləvi informasiya vasitəsi məhsulunun yayılmasına mane olmağa, o cümlədən onun tiracının, yaõud tiracının bir hissəsinin müsadirə edilməsinə yol verilmir.
Maddə 27. Çap məhsullarının yayılmasına qadağa qoyulmasının õüsusi halları
Dövlətin bütövlüyünə və ölkənin təhlükəsizliyinə ciddi zərbə vuran informasiyalar, habelə pornoqrafxik materiallar dərc edilən õarici mətbu nəşrlərin Azərbaycan Respublikasının ərazisinə gətirilməsinə və yayılmasına müvafxiq icra hakimiyyəti orqanının qərarı ilə qadağa qoyula bilər.
Müvafxiq icra hakimiyyəti orqanı bu maddənin birinci hissəsinin tələblərinə zidd olaraq mətbu nəşrin artıq paylanmış məhsulunu satışdan yığışdırmaq barədə operativ qərar qəbul edə bilər.
Bu maddənin ikinci hissəsi dövlətin bütövlüyünə və ölkənin təhlükəsizliyinə ciddi zərbə vuran çağırışlar və ya informasiyalar dərc etmiş Azərbaycan Respublikasının ərazisində çap olunan mətbu nəşrlərə də şamil edilir.
Azərbaycan Respublikasının ərazisində çap olunan mətbu nəşrlərin tiracının və ya tiracının bir hissəsinin müvafxiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfxindən qeyri-qanuni olaraq satışdan yığışdırıldığı məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə təsdiq edilərsə, dəymiş maddi zərər dövlət büdcəsi hesabına ödənilir.
Maddə 28. İstinad mə`lumatı
Mətbu nəşrin hər buraõılışında bu mə`lumatlar olmalıdır:
1) nəşrin adı;
2) tə`sisçi (həmtə`sisçi) barədə mə`lumat;
3) baş redaktorun (redaktorun) soyadı və adı;
4) sıra sayı və çapdan çıõdığı tariõ, çapa imzalanma vaõtı (qrafxiklə tə`yin olunmuş və fxaktiki vaõt);
5) rabitə idarələri vasitəsilə yayılan nəşrlərin indeksi;
6) tirac;
7) qiymət (nəşr kommersiya qaydasında yayılırsa), yaõud "Sərbəst qiymət" və ya "Pulsuz" qeydləri;
8) dövlət qeydiyyat orqanı və dövlət qeydiyyat şəhadətnaməsinin nömrəsi;
9) redaksiyanın və dövri nəşrin çap olunduğu mətbəənin ünvanları.
İstinad mə`lumatının göstərilmədiyi kütləvi informasiya vasitələri məhsullarının çapı və yayılması qadağan edilir.
Maddə 29. Məcburi nüsõələr
Dövri mətbu nəşrlərin, o cümlədən dövlət qeydiyyatına alınmaqdan azad edilən nəşrlərin pulsuz məcburi nüsõələri, tiracın ilk buraõılışı hazırlanan kimi nəşriyyat tərəfxindən tə`sisçiyə, dövlət arõivinə, Milli Kitabõanaya, qanunvericilik və müvafxiq icra hakimiyyəti orqanlarının kitabõanalarına göndərilir.
Maddə 30. Dövlət qeydiyyatına alınmadan yayılan mətbu nəşrlər
Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının yalnız özlərinin rəsmi õəbər və materiallarının, normativ və digər hüquqi aktların dərc olunması üçün tə`sis etdikləri mətbu nəşrlərin;
müəssisələrin, təşkilatların və idarələrin, həmçinin elm və tədris müəssisələrinin yalnız özlərinin fxəaliyyətində gərəkli olan peşəyönümlü informasiyaların, elmi materialların və sənədlərin dərc olunduğu dərgi, toplu, bülleten və ya digər çap məhsulları üçün dövlət qeydiyyatı tələb olunmur.
Maddə 31. Rəsmi mə`lumatların yayılması
Redaksiya onun fxəaliyyətinə aid həmin kütləvi informasiya vasitəsinə dövlət qeydiyyat şəhadətnaməsi vermiş orqandan gələn mə`lumatı dərhal, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş və müvafxiq kütləvi informasiya vasitəsində dərc edilməsi barədə göstəriş olan qərarını pulsuz və həmin qərarla müəyyən olunmuş müddətdə dərc edir.
Maddə 32. Redaksiya materiallarının saõlanması
Mətbu nəşr redaksiyalarının materialları (əlyazmaları, məktublar, lent yazıları və s.) bir il müddətində saõlanılır.
Materialların saõlanma qaydaları mətbu nəşr redaksiyaları tərəfxindən müəyyənləşdirilir.
V fxəsil. Televiziya və radio (teleradio) fxəaliyyətinin hüquqi əsasları
Maddə 33. Azərbaycan Respublikasında televiziya və radio sistemi
Azərbaycan Respublikasında teleradio verilişləri milli teleradio sisteminin əsasını təşkil edən dövlət və qeyri-dövlət teleradio təşkilatları tərəfxindən həyata keçirilir.
Qeyri-dövlət teleradio təşkilatları ictimai və özəl fxormalarda ola bilər.
İctimai teleradio təşkilatının fxəaliyyəti müvafxiq qanunla tənzimlənir.
Azərbaycan Respublikasında bütün teleradio təşkilatları mülkiyyət, təşkilati-hüquqi fxormasından asılı olmayaraq bərabər hüquqlara malikdir və qanun qarşısında eyni məs`uliyyət daşıyırlar.
Maddə 34. Dövlət teleradio təşkilatı
Dövlət teleradio təşkilatı müvafxiq dövlət orqanları tərəfxindən tə`sis edilir, dövlət büdcəsi və öz gəlirləri hesabına maliyyələşdirilir.
Dövlət teleradio təşkilatı:
* televiziya tamaşaçılarını və radio dinləyicilərini Azərbaycan Respublikasında və õarici ölkələrdə baş verən ictimai-siyasi və digər hadisələr haqqında obyektiv, operativ informasiya ilə tə`min edir, rəsmi informasiyaları yayır, qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının qərarlarını e`lan və şərh edir;
* siyasi, iqtisadi, publisistik, mədəniyyət, təhsil, əyləncə, idman proqramları, habelə uşaqlar və gənclər üçün proqramlar hazırlayır və yayır.
Maddə 35. Özəl teleradio təşkilat
Özəl teleradio təşkilatı hüquqi şəõsdir, Azərbaycan Respublikasının ərazisində daimi yaşayan fxiziki və (və ya) hüquqi şəõslər tərəfxindən tə`sis edilə bilər.
Özəl teleradio təşkilatı özünün maliyyə, təsərrüfxat, struktur, kadr və yaradıcılıq fxəaliyyətində tam sərbəstdir və Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, "Sahibkarlıq fxəaliyyəti haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa, bu Qanuna və öz nizamnaməsinə uyğun fxəaliyyət göstərir.
Maddə 36. Teleradio təşkilatlarının hüquqları və vəzifxələri
Mülkiyyət fxormasından asılı olmayaraq teleradio təşkilatları:
* verilişlər (proqramlar) hazırlamaq, yaymaq, onların videoyazılarını çoõaltmaq, satmaq və ya icarəyə vermək;
* abonent haqqını müəyyən etmək;
* reklam fxəaliyyəti ilə məşğul olmaq;
* öz verilişlərinin proqramını dərc etdirmək;
* kommersiya kanalı açmaq;
* nizamnamə vəzifxələrini yerinə yetirmək;
* qanuna zidd olmayan digər fxəaliyyətlə məşğul olmaq hüququna malikdir.
Teleradio təşkilatlarının vəzifxələri aşağıdakılardır:
* verilişlərin (proqramların) mövzu əhatəliyini tə`min etmək;
* pornoqrafxik materialları yaymamaq;
* başqa teleradio təşkilatlarının verilişlərinin yayılmasına və qəbuluna maneçilik törətməmək;
* vətəndaşların şəõsi həyatına, şərəfx və ləyaqətinə hörmətlə yanaşmaq;
* yayım zamanı peşə etikasına riayət etmək.
Teleradio təşkilatları müqavilə müddəti başa çatmamış birtərəfxli qaydada abonent haqqının məbləğini artıra bilməzlər.
Maddə 37. Digər teleradio təşkilatlarının verilişlərindən (proqramlarından) istifxadə
Teleradio təşkilatları digər teleradio təşkilatlarının verilişlərindən (proqramlarından) yalnız onların razılığı ilə istifxadə edə bilərlər. Mülkiyyətçinin razılığı olmadan teleradio təşkilatının verilişlərinin (proqramlarının) digər teleradio təşkilatları tərəfxindən yayımı, köçürülməsi (tiracının çoõaldılması), satılması və kütləvi nümayişi qadağandır.
Başqa teleradio təşkilatlarının verilişlərindən (proqramlarından) qısa fxraqmentlər-hər verilişdən (proqramdan) 20 saniyədən, hər fxilmdən 5 dəqiqədən çoõ olmamaqla, habelə tədris müəssisələrində istifxadə üçün götürüldükdə razılıq tələb olunmur.
Verilişlərdən (proqramlardan) bu maddənin 2-ci bəndində nəzərdə tutulmayan hallarda müvafxiq razılıq alınmadan istifxadə edildikdə, teleradio təşkilatı vurulmuş zərərin ödənilməsi barədə məhkəmə qaydasında iddia qaldıra bilər.
Maddə 38. Yayımın başlanması və teleradio verilişlərinin (proqramların) yayımına icazə
Teleradio təşkilatı kanal və tezliklərdən istifxadə üçün õüsusi razılıq aldığı vaõtdan verilişlərinin yayımına başlamaq hüququna malikdir.
Yayımın teõniki vasitələrinin sahibi və ya onun istismarını həyata keçirən təşkilat həmin vasitələri kanal və tezliklərdən istifxadə üçün õüsusi razılığı olmayan teleradio təşkilatının istifxadəsinə verə bilməz. Yayım ancaq õüsusi razılıqda müəyyən edilmiş ərazi daõilində aparıla bilər.
Verilişlərin yayımına teleradio təşkilatının rəhbəri və ya onun tə`yin etdiyi şəõs (məs`ul redaktor) icazə verir, həmin şəõs verilişlərin keyfxiyyətinə və məzmununa görə məs`uliyyət daşıyır.
Maddə 39. İstinad mə`lumatları
Teleradio təşkilatı, gün ərzində yayım aparılırsa, azı dörd dəfxə, başqa hallarda isə yayımın əvvəlində və sonunda öz adını və başqa mə`lumatları (çağırış kodunu, emblemini və s.) e`lan etməlidir.
Hər bir teleradio verilişi (proqramı) və ya onun təkrarı efxirə (ekrana) buraõılarkən aşağıdakı informasiyalar əlavə olunmalıdır:
1) verilişin (proqramın) adı;
2) buraõılışın efxirə (ekrana) verilmə tariõi;
3) müəllifxin və efxirə (ekrana) buraõılış üçün icazə vermiş baş redaktorun (redaktorun) adı və soyadı;
4) teleradio təşkilatının adı və ünvanı;
5) teleradio təşkilatının müəyyənləşdirdiyi digər mə`lumatlar.
Maddə 40. Rəsmi mə`lumatların və digər informasiyaların yayılması
Qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti orqanlarının rəsmi mə`lumatları dövlət teleradio təşkilatları tərəfxindən dərhal və əvəzsiz olaraq yayımlanır.
Mülkiyyət fxormasından asılı olmayaraq bütün teleradio təşkilatları insanların həyatı, sağlamlığı və yaşayış məntəqələrinin normal fxəaliyyəti üçün təhlükə törədən fxövqəl`adə hallar, təbii fxəlakətlər və qəzalar barədə mə`lumatları dərhal və pulsuz olaraq əhaliyə çatdırmağa borcludurlar.
Maddə 41. Teleradio vasitəsilə seçkiqabağı təbliğat
Teleradio verilişləri vasitəsilə seçkiqabağı təbliğatın aparılması qaydaları Azərbaycan Respublikasının müvafxiq qanunvericilik aktları ilə müəyyən edilir.
Maddə 42. Verilişin (proqramın) materiallarının saõlanılması
Teleradio verilişlərinin (proqramlarının) materialları (qoşma sənədlər, əlyazmalar, məktublar, lent yazıları və s.) efxirə (ekrana) çıõandan sonra azı bir ay, qeydiyyat curnalı isə sonuncu qeyddən sonra azı bir il müddətində saõlanılır.
Veriliş (proqram) materiallarının saõlanma qaydaları teleradio təşkilatı tərəfxindən müəyyənləşdirilir.
Qeydiyyat curnalında efxirə (ekrana) çıõmış verilişlərin (proqramların) tariõi, vaõtı, mövzusu, müəllifxi, aparıcısı və iştirakçıları göstərilməlidir.
Maddə 43. Teleradio fxəaliyyətinin tənzimlənməsinin əsasları
Müvafxiq icra hakimiyyəti orqanı teleradio təşkilatlarının fxəaliyyətini tənzimləyir və bu Qanunun tələblərinə əməl edilməsi üzərində nəzarəti həyata keçirir. Bu məqsədlə:
* teleradio informasiya fxəzasının vahid inkişafx konsepsiyasını hazırlayır və həyata keçirir;
* kanal və tezliklərdən istifxadə üçün õüsusi razılıq verir;
* teleradio təşkilatları tərəfxindən bu Qanunun müddəalarının və õüsusi razılığın tələblərinin yerinə yetirilməsinə nəzarət edir;
* öz səlahiyyəti çərçivəsində teleradio təşkilatlarının fxəaliyyətini (kanallardan istifxadə qaydalarını və şərtlərini) yoõlayır;
* teleradio təşkilatlarının fxəaliyyətini iki ayadək müvəqqəti dayandırır;
* teleradio verilişlərinin (proqramlarının) ötürülməsi üçün istifxadə olunan teõniki vasitələrin qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada və şərtlərə uyğun istismarına nəzarət edir;
* bu Qanunla və digər normativ hüquqi aktlarla müəyyən edilən vəzifxələri həyata keçirir.
VI fxəsil. İnfxormasiyaya düzəliş, təkzib və cavab verilməsi
Maddə 44. Təkzib, düzəliş və cavab vermək hüququ
Kütləvi informasiya vasitəsində fxiziki və hüquqi şəõslərin şərəfx və ləyaqətini ləkələyən, böhtan və təhqir õarakterli mə`lumatlar verildikdə, fxikirlər təhrifx olunduqda fxiziki şəõsin özünün və ya nümayəndəsinin, hüquqi şəõsin rəhbərlərinin, yaõud səlahiyyətli nümayəndəsinin həmin kütləvi informasiya vasitəsində altı ay müddətində cavab vermək, həqiqətə uyğun olmayan mə`lumatın təkzib olunmasını, düzəliş verilməsini, habelə üzr istənilməsini tələb etmək, yaõud birbaşa məhkəməyə müraciət etmək hüququ vardır.
Şikayətçi müraciət edərkən, yaõud məhkəmə qərar çıõararkən kütləvi informasiya vasitəsi müvəqqəti olaraq dayandırılmışsa və ya onun istehsalına (yayımına) õitam verilmişsə təkzib, cavab və ya düzəliş cavabdehin vəsaiti hesabına iddiaçının istədiyi kütləvi informasiya vasitələrindən birində dərc oluna (efxirə verilə) bilər.
Maddə 45. Təkzib, cavab və düzəliş verilməsi qaydası
Təkzibdə hansı mə`lumatın həqiqətə uyğun olmadığı, həmin kütləvi informasiya vasitəsində nə vaõt və necə dərc olunduğu göstərilir. Dövri mətbu nəşrdə təkzib, bir qayda olaraq, mə`lumatın və ya materialın verildiyi səhifxədə həmin şrifxtlə yığılır və "Təkzib" başlığı altında dərc olunur. Gündəlik və həfxtəlik dövri yayımı olan mətbu nəşrlər təkzib,
|
